Verduurzaming in de zorg in 9 stappen

Before Article

ZiekenhuisZeker nu de wereld lijdt onder het coronavirus, is de aandacht niet meer primair gericht op de klimaatverandering. Maar juist nu willen we ook vooruit blijven kijken. Op de langere termijn blijft de opwarming van de aarde onze aandacht vragen. Bovendien gaan er steeds meer geluiden op dat de energietransitie één van de pijlers zal zijn waarop het herstel van de economie zal zijn gebaseerd. In dit artikel legt Donald Huigen – Adviseur Gezondheidszorg bij CFP – uit wat dit voor gebouwen in de zorg betekent en hoe verduurzaming zonder grote consequenties voor het zorgproces kan worden uitgevoerd.

Routekaarten in de zorg

Om alle doelstellingen met betrekking tot verduurzaming te realiseren, is er in Nederland afgesproken dat iedere organisatie in 2020 een “portefeuille routekaart” opstelt voor elk gebouw in bezit. Hierin wordt aangegeven welke korte en lange termijn maatregelen zullen worden uitgevoerd. In de zorg worden daarom sectorale routekaarten gemaakt voor de care en de cure. Op basis hiervan kunnen de betreffende gebouweigenaren hun eigen routekaart opstellen. Meer over routekaarten voor ziekenhuizen, vindt u hier.

Klimaat akkoord

 

Om de opwarming van de aarde tegen te gaan, is op 15 december 2015 bij de klimaatconferentie in Parijs afgesproken om wereldwijd de CO2-uitstoot te reduceren. Dit kan worden bereikt door minder fossiele brandstoffen te gebruiken en het totale energieverbruik te verminderen. Alle 197 landen die het akkoord hebben ondertekend bepalen zelf hun klimaatdoelstellingen. Nederland heeft dit vastgelegd in de klimaatwet van 2 juli 2019.

ZiekenhuisAan de slag met verduurzamen in de zorg

De optimale zorg blijft natuurlijk het allerbelangrijkste. Er moet dus worden onderzocht op welk moment welke maatregelen kunnen worden uitgevoerd, zonder grote consequenties voor het zorgproces en met een acceptabele terugverdientijd. Om uw gebouw te verduurzamen ligt de volgende aanpak voor de hand:

1. Maak een analyse van uw gebouw: oppervlakte per soort van gebruik, energieverbruik, klimaatconcept, leeftijd

Aan de hand van een gestructureerde vragenlijst kan een eerste analyse worden gemaakt. Het is mogelijk om deze analyse online uit te voeren.

2. Inventariseer de reeds genomen maatregelen

Bij de eerst analyse van een gebouw wordt ervan uitgegaan dat de bouwwijze is gebaseerd op de regelgeving en stand der techniek van dat moment. Zeker bij oudere gebouwen zullen in de loop der tijd aanpassingen zijn geweest. Er moet worden vastgesteld welke duurzame maatregelen daarbij zijn uitgevoerd. De CSR manager kan u hierbij helpen.

3. Toets de genomen maatregelen aan de erkende maatregelen in de gezondheidszorg

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft voor de zorgsector een lijst van energiebesparende maatregelen opgesteld. Deze zal worden gebruikt om te beoordelen in hoeverre de betreffende instelling heeft voldaan aan de wettelijke verplichtingen. Voor elke afzonderlijke maatregel moet worden vastgesteld of, en in welke mate deze is gerealiseerd.

4. Inventariseer mogelijke lange termijn maatregelen in relatie tot regionale plannen

Nederland is opgedeeld in dertig energieregio’s. Elke regio heeft de taak om een Regionale Energiestrategie (RES) op te stellen. De RES is een document waarin voor 2030 en 2050 de opgaven voor duurzame elektriciteitsopwekking en de opgaven voor de gebouwde omgeving (energiebesparing en warmte) zijn uitgewerkt. Binnen de regio’s werken de gemeenten, de provincie en het waterschap samen met stakeholders om te komen tot een RES. De energievoorziening van uw gebouw zal op lange termijn moeten passen binnen de infrastructuur. De belangrijkste keuzes die hierbij moeten worden gemaakt, zijn het toekomstige binnenklimaat concept en interne energiedistributie.

5. Selecteer mogelijke maatregelen op basis van cijfers en realiseerbaarheid

Van alle mogelijke duurzaamheidsmaatregelen moet worden bepaald of deze bijdragen aan het verbeteren van de duurzaamheid van het gebouw. Ook moeten de maatregelen technisch en financieel realiseerbaar zijn. Vervolgens bepaalt u per maatregel welke invloed de uitvoering zal hebben op het zorgproces zelf en de “healing environment”, die in hoge mate wordt bepaald door het binnenklimaat.

6. Bepaal de timing op basis van verstoring zorgproces en synchroniseer natuurlijke momenten

De continuïteit van het zorgproces is van primair belang. Daarom is het vaak praktisch om duurzame maatregelen door te voeren op momenten dat het zorgproces toch al moet worden verstoord. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een reeds geplande verbouwing of renovatie.

7. Stel een portefeuille routekaart op

Voor iedere instelling die per jaar meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas verbruikt, is het verplicht om te rapporteren over de status en plannen voor energiebesparende maatregelen. Feitelijk is dit een vastlegging van de voorgaande stappen.

8. Voer maatregelen uit

Net als bij elk ander project, moet per geplande maatregel een programma van eisen worden opgesteld. Ook moet het ontwerp uitgewerkt worden, een uitvoerende partij gecontracteerd en de uitvoering en oplevering moeten worden bewaakt.

9. Rapporteer en evalueer periodiek

Op basis van de bij stap 7 opgestelde routekaart, moet periodiek over de voortgang daarvan worden gerapporteerd. Daarnaast zal in enkele gevallen moeten worden gerapporteerd in het kader van de Europese Energie Efficiency Richtlijn (EED).

Reeds gerealiseerde stappen

De verschillende stappen in deze aanpak hoeven niet noodzakelijk ook in die volgorde te worden uitgevoerd. Vaak zullen deze stappen al (gedeeltelijk) zijn gerealiseerd. De huidige coronacrisis zal er ongetwijfeld toe leiden dat er aanpassingen aan de gebouwen zullen worden uitgevoerd. Enerzijds om in toekomstige situaties de isolatie van (groepen van) patiënten beter te kunnen waarborgen en anderzijds om de overige werkzaamheden te kunnen uitvoeren, zonder direct met elkaar in contact te hoeven komen (anderhalve meter samenleving). Bij deze aanpassingen kunnen veelal tegelijkertijd duurzame maatregelen worden genomen.