Interview met Ton Stam en Claudia Umlauf (Gemeente Laren)

Before Article

foto van Roel WeverTon Stam – wethouder van Gemeente Laren – heeft Duurzaamheid en Milieu in zijn portefeuille. Roel Wever, partner bij CFP sprak met Ton Stam en Claudia Umlauf (Projectmanager duurzaamheid) over de eigen verduurzamingsopgave en de energietransitie.

Duurzaamheid is natuurlijk een erg breed begrip en het zou volgens Ton tot de ‘verboden’ woorden moeten behoren, omdat het te pas en te onpas gebruikt wordt. In Laren gaat het bij duurzaamheid uiteraard over gebouwen maar ook over opvang van hevige regenbuien, mobiliteit en het groen in de gemeente, zoals de engen en de hei (Goois Natuurreservaat).

Klimaatakkoord-scepticus

Als we het hebben over het vastgoed van de gemeente, dan hebben we het over het eigen (maatschappelijk) vastgoed waaronder de brandweerkazerne, het zwembad en uiteraard het Raadhuis, waarvan het oudste deel in 1913 is gebouwd. Het overige vastgoed binnen de gemeentegrenzen bestaat voornamelijk uit woningen en enkele bedrijfspanden. Wat direct opvalt in het gesprek is dat Ton geen klimaatscepticus is, maar zichzelf wel een “klimaatakkoord-scepticus” noemt. Dat er wat moet gebeuren is zeker, maar hoe dat moet gebeuren is volgens hem nog onvoldoende duidelijk. Hij vraagt zich dan ook af hoe de landelijke overheid heeft bedacht om het klimaatakkoord te vertalen naar zijn gemeente en naar de bewoners van zijn gemeente.

Draagvlak en techniek nog niet toereikend

Raam van monumentaal pandTon schetst de uitdaging om zijn dorp Laren met veelal oudere, soms monumentale, gebouwen en boerderijen in haar dorpskern gasloos te krijgen. “Is de techniek al klaar om een boerderij in de dorpskern van een warmtepomp te voorzien? Tegen voor de bewoner aanvaardbare kosten? En gaan we dat afdwingen? Dat zie ik nog niet gebeuren”, geeft Ton aan. Het ontbreekt volgens hem aan draagvlak bij de bewoners om daarin grote stappen te maken. Hij ziet dan ook meer in het maken van kleinere stappen, zoals beginnen met isoleren. Het gasloos maken van een woning met terugverdientijden van 30 jaar is vaak langer dan de horizon van een bewoner. Die komt daarmee niet tot een rendabele business case, schetst Ton. Zijn er dan helemaal geen oplossingen? Vraag ik. Zeker wel, maar de betaalbaarheid en financiering verdienen echt meer aandacht.

Laren heeft aan de wieg gestaan van de ideeën en plannen betreffende objectgebonden financiering door middel van de baatbelasting. Dat is op zichzelf een heel goed idee, maar de details hiervan worden op landelijk niveau niet of nauwelijks opgepakt. Er zullen in den Haag plannen moeten worden uitgewerkt die deze ideeën concreet invulling gaan geven. Wij willen bijvoorbeeld graag in gesprek met ‘meneer Janssen’ in Laren om samen met hem aan de slag te gaan waarbij hij zich geen zorgen hoeft te maken over een tussentijdse verkoop van zijn woning.

– Ton Stam, Wethouder gemeente Laren

Aanpak gemeente Laren

Als ik vraag naar de duurzame ambities van de gemeente blijft het even stil. En vervolgens “met het eigen vastgoed hanteert Laren een voorzichtige aanpak”. Ton verwijst naar het klimaatakkoord en de doelen voor 2030 en 2050 die daarin zijn geschetst. Deze zijn erg groots en hij vraagt zich af hoe we daar moeten komen. Vanuit de Vereniging Nederlandse Gemeenten zijn er geen harde doelstellingen opgelegd. Wel zijn er procesafspraken gemaakt. Zoals het maken van een routekaart voor maatschappelijk vastgoed en een wijkaanpak die in 2022 af moet zijn. Hierin moeten de alternatieven voor aardgas zijn opgenomen.

Regenpijp

Duurzame initiatieven

Er zijn ondertussen wel enkele initiatieven die Laren duurzamer maken. Zo is Laren al in 2015 – na hevige regenbuien waarbij het centrum van Laren onder water stond – gestart met het project ‘Laren regen klaar’. Bedoeld om waar mogelijk het regenwater op eigen terrein op te vangen en af te koppelen van het vuilwaterriool en daarmee schade (en dus kosten) voor inwoners en ondernemers te beperken.
Verder kiest Laren niet voor grote verduurzamingsprogramma’s, maar is de insteek om eerst te inventariseren wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn. Concreet betekent dit: het totale eigen vastgoed in kaart brengen en inzicht krijgen in de specifieke gebouwen. Zoals het Raadhuis, het zwembad, een kinderdagverblijf en de brandweerkazerne. Voor elk object worden op dit moment scenario’s uitgewerkt om vervolgens per gebouw de juiste keuzes te kunnen maken. De mogelijke maatregelen worden vervolgens gekoppeld aan het (geplande-) onderhoud en in een uitvoeringsplan opgenomen. “Dat gaan we dus wel doen de komende jaren, wij willen immers ook het goede voorbeeld geven.”

Inzicht als startpunt

Claudia Umlauf is projectmanager duurzaamheid van Laren en aan haar vraag ik dan ook hoe zij het aanpakt. Het eerste inzicht krijgt de gemeente, samen met de andere partners van de gemeentelijke BEL Combinatie (Blaricum, Eemnes en Laren), door gebruik te maken van de Maatschappelijk Vastgoed Scan. Een online tool die door de BNG Bank aan alle gemeenten in Nederland beschikbaar is gesteld. “Deze online tool is onderdeel van onze projectaanpak om het eigen vastgoed te verduurzamen”, vult Claudia als projectleider verduurzaming van BEL Combinatie aan. “Door middel van deze tool kunnen we zien waar de kansen liggen en wat de grootste verbruikers zijn. Ook kunnen we meten wat het effect is van energiebesparende maatregelen op het verbruik. Aanvullend op de online Vastgoed Scan hebben we energiescans op locatie laten maken van het zwembad en het gemeentehuis. Het bleek dat we jaarlijks € 50.000 kunnen besparen aan energiekosten voor het zwembad en € 100.000 Voor het gemeentehuis. Dat is toch interessant.”

Ik raad iedere gemeente aan om te starten met inzicht. Breng het vastgoed in kaart, bijvoorbeeld met de tool van de BNG Bank, om inzicht en overzicht te krijgen in de mogelijkheden per object. Om vervolgens concrete stappen te maken, mogelijk in combinatie met onderhoud.

– Claudia Umlauf, projectmanager Duurzaamheid bij gemeente Laren

Resultaten tot nu toe

Wat zijn de acties en resultaten op het gebied van duurzaamheid in Laren tot nu toe? Dat wil ik natuurlijk weten. Voor de sportverenigingen wordt nu geïnvesteerd in ledverlichting en voor de plaatselijke voetbalvereniging SV Laren ‘99 komt er met hulp van de gemeente zelfs een geheel nieuw en duurzaam clubhuis. Met de woningcorporatie is afgesproken naar label B en A te gaan door eerst te isoleren en vervolgens de woningen geleidelijk op andere punten te verbeteren.
Daarnaast heeft Laren, samen met Gooise Meren en Hilversum, de grond gekocht van voormalig militair terrein Crailo. Hier wordt een energiepositieve woonwijk gerealiseerd. De meest duurzame wijk van Nederland en tevens een circulaire wijk waar het landschap op nummer 1 staat. Totdat deze wijk gerealiseerd is, kun je nu al terecht bij de Groene Afslag. Een duurzame hub en sociale onderneming, een inspiratievolle plek. Ook goed voor een kop koffie, lunch of flexwerkplek.

Laren in 2030

Als ik vraag waar Laren staat als wij elkaar in 2030 weer zouden spreken is Ton helder over zijn top 5:

  1. Dan hebben we ons eigen vastgoed verduurzaamd, daar waar het mogelijk en economisch verantwoord is.
  2. De woningcorporaties hebben hun bestand minimaal op een gemiddeld energielabel B gebracht.
  3. Er is een snelfietspad om mensen te verleiden de auto meer te laten staan.
  4. Laren zal net zo groen zijn als nu, met de vele bomen en de engen. Net als het prachtige Goois Natuurreservaat.
  5. Crailo zal dan ontwikkeld zijn maar, hopelijk niet meer alleen de meest duurzame wijk van Nederland zijn.

“Maar of we in 2030 van het gas af zijn? Dat blijft een vraag die ik nu niet volmondig met JA durf te beantwoorden”, voegt Ton toe.

Advies voor de toekomst

Europese vlagTot slot vraag ik naar zijn visie en advies over wat we naar zijn idee nu en in de nabije toekomst kunnen of moeten doen. Ook daar is hij duidelijk in:
Ten eerste: Maak afspraken in Europees verband, waardoor zowel Nederland, Duitsland, België en Frankrijk dezelfde richting uit gaan. Zodat bijvoorbeeld niet het ene land van het gas af gaat terwijl het andere land investeert in gas.

Laat de Haagse politiek zorgen voor een meer consistent beleid, zodat mensen kunnen investeren in de lange termijn. Wijzig niet steeds van richting (zoals bijvoorbeeld de salderingsregeling). Zorg ook voor een aanpak die aansluit bij de bewoners en communiceer niet alleen maar in abstracte termen over doelen, maar kom met een concrete aanpak die voor iedereen uitvoerbaar is.
Daarnaast hebben we nog werk te doen om een achterstand in te halen. Niet alleen in de realisatie, maar ook in kennis en innovatie. Want dat is Ton’s laatste advies:
Gebruik het investeringsfonds wat nu gepland is níet voor het investeren in maatregelen zelf, maar laat de markt zijn werk doen. Door te investeren in kennis via universiteiten en hogescholen en in innovatieve bedrijven en projecten. Dáár moet de vernieuwing ontstaan die wij in Nederland kunnen toepassen én kunnen exporteren. “Net zoals onze kennis van watermanagement sinds de deltawerken, dát zou mijn ideaal plaatje zijn. Zodat wij met onze kennis van gebouwen, producten en innovaties kunnen bijdragen aan de wereldwijde verduurzaming en energietransitie!”

En daar sluit ik mij volledig bij aan. Ik bedank Ton en Claudia voor het gesprek en we spreken af elkaar in 2030 weer te zien.

Roel Wever, CFP Green Buildings